Cùng một ngày lễ, những sinh hoạt thường nhật khác nhau: Tiệc nướng Trung thu, Cắm trứng ngày Tết Đoan Ngọ

Một số ngày lễ có cùng tên gọi nhưng lại hoàn toàn khác biệt khi thực sự trải qua. Lần đầu tiên đón Tết Trung thu ở Đài Loan, điều khiến tôi ngạc nhiên nhất không phải là bánh trung thu hay việc ngắm trăng, mà là câu hỏi rất tự nhiên của mọi người: "Trung thu này có muốn đi nướng thịt không?" Vài ngày trước lễ, các siêu thị bắt đầu bày bán vỉ nướng, than củi, gia vị và từng hộp thịt thái lát. Đến tối, mùi thịt nướng thường thoang thoảng trong các khu dân cư. Có người nướng ngay trước cửa nhà, có người hẹn bạn bè đến khu cắm trại, có người thì không đặc biệt ngắm trăng mà chỉ ngồi trò chuyện bên bếp lửa, chờ thịt chín. Ở Đài Loan, Tết Trung thu dường như dễ dàng biến từ "tụ họp gia đình" thành "mọi người tìm một chỗ cùng ăn uống". Lạp xưởng, chả cá, bánh mì, ngô và nghêu, thậm chí còn xuất hiện nhiều hơn bánh trung thu trong các buổi tụ tập. Điều này rất khác với Tết Trung thu mà tôi quen thuộc ở Malaysia. Khi còn nhỏ, nghĩ đến Trung thu, tôi dễ liên tưởng đến đèn lồng. Cảnh tượng có cảm giác lễ hội nhất là buổi tối cầm đèn lồng giấy hoặc nhựa đi dạo bên ngoài, bên cạnh là những đứa trẻ khác, bánh trung thu và gia đình. Hiện nay, các trung tâm thương mại và cộng đồng cũng có các hoạt động Trung thu, nhưng "nhất định phải nướng thịt vào Trung thu" không phải là thói quen đầu tiên mọi người nghĩ đến. Tết Trung thu ở Việt Nam lại đưa ngày lễ này sang một hướng khác. Ở Việt Nam, Tết Trung thu cũng có bánh trung thu, đèn lồng và đoàn viên, nhưng đồng thời nó giống như một ngày lễ dành cho trẻ em. Trên đường phố thường thấy đèn lồng với nhiều hình dáng khác nhau như ngôi sao, cá chép, bướm, cũng có múa lân, múa rồng và các hoạt động dành cho trẻ em. Một số gia đình sẽ cúng tổ tiên trước, sau đó cùng nhau ăn bánh trung thu, trái cây và đồ ăn nhẹ. Vì vậy, cùng là ngày Rằm tháng Tám âm lịch, Đài Loan có thể ngửi thấy mùi thịt nướng, trẻ em Malaysia có thể xách đèn lồng, còn đường phố Việt Nam có thể rộn ràng múa lân và một biển đèn lồng đầy màu sắc. Sự khác biệt còn rõ rệt hơn vào dịp Tết Đoan Ngọ. Ở Đài Loan, thứ thường thấy nhất trước Tết Đoan Ngọ là bánh chưng. Vào ngày lễ, có người xem đua thuyền rồng, cũng có người đặc biệt đợi đến trưa, đặt một quả trứng lên bàn, điều chỉnh góc độ từng chút một, thử xem có thể "cắm trứng" được không. Ngay cả khi bình thường cũng có thể dựng đứng quả trứng, mọi người vào dịp Tết Đoan Ngọ vẫn rất sẵn lòng thử. Ở trường học, văn phòng và gia đình, thường xuyên xuất hiện cảnh vài người vây quanh nghiên cứu quả trứng. Khi ăn bánh chưng, câu chuyện có thể chuyển sang bánh chưng kiểu miền Bắc và miền Nam. Có người thích bánh chưng miền Bắc, với hạt cơm tơi xốp, hương vị đậm đà hơn, có người lại thích bánh mềm hơn, được luộc chín. Bánh chưng ở Malaysia cũng rất đa dạng. Bánh chưng thịt thông thường có thể có thịt lợn, nấm hương, hạt dẻ, đậu hoặc lòng đỏ trứng muối; bánh Nyonya có vị ngọt và gia vị đặc trưng hơn, đôi khi còn có màu xanh lam. Hương vị làm ra khác nhau tùy theo từng gia đình, món ăn không chỉ là ngày lễ mà còn là thói quen ăn uống của gia đình đó. Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam hoàn toàn phá vỡ tưởng tượng ban đầu của tôi về "Đoan Ngọ là ăn bánh chưng". Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam còn được gọi là "Tết diệt sâu bọ". Theo truyền thống, mọi người sẽ chuẩn bị trái cây có vị chua, rượu nếp cái và các loại gạo khác nhau trong ngày này, hy vọng xua đuổi "sâu bọ" và những thứ không tốt trong cơ thể khi giao mùa. Một số gia đình ở miền Bắc Việt Nam sẽ ăn rượu nếp cái, cũng ăn bánh trôi hoặc bánh chay. Chúng trông hơi giống bánh trôi nước, nhưng nhân, kết cấu và cách ăn không hoàn toàn giống nhau. Một số vùng còn chuẩn bị bánh nếp ngọt gói bằng lá. Đối với những người quen với Tết Đoan Ngọ ở Đài Loan, việc không đặt bánh chưng làm trung tâm có lẽ rất khó tưởng tượng; nhưng đối với người Việt Nam, trái cây có vị chua và rượu nếp cái, mới có thể là hương vị họ nhớ đến khi ngày lễ đến. Sau này tôi mới nhận ra, điều thú vị nhất của các ngày lễ truyền thống không phải là mọi người có tuân theo cùng một bộ tục lệ hay không, mà là mỗi nơi đã biến ngày lễ đó thành cuộc sống của chính mình như thế nào. Đài Loan đón Tết Trung thu như một buổi tiệc nướng, và Tết Đoan Ngọ như một dịp để cắm trứng và bàn luận về bánh chưng Bắc-Nam; ký ức Trung thu của Malaysia có đèn lồng, còn bánh chưng ẩn chứa hương vị của các dân tộc và gia đình khác nhau; Tết Trung thu của Việt Nam gần gũi với ngày lễ của trẻ em hơn, còn Tết Đoan Ngọ có thể ăn trái cây, rượu nếp và bánh trôi. Ngày của các lễ hội có thể giống nhau, nhưng âm thanh, mùi vị và hình ảnh thực sự còn đọng lại trong ký ức thì không nhất thiết phải giống nhau.