[Quốc tế] Trước chuyến thăm của Tập Cận Bình, Mỹ xác định nhà nghiên cứu người Mỹ Min Zin bị Trung Quốc giam giữ bất hợp pháp

Nhà nghiên cứu người Myanmar gốc Mỹ Min Zin bị chính quyền Trung Quốc bắt giữ vào tháng 6. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ hôm 20/6 cho biết đã xác định ông Min Zin bị giam giữ bất hợp pháp, khiến việc đảm bảo ông được trả tự do trở thành nhiệm vụ hàng đầu của Mỹ. Theo Reuters, hành động của Bộ Ngoại giao diễn ra vài tuần trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng. Các nhóm nhân quyền kêu gọi Mỹ gây áp lực để Trung Quốc trả tự do cho ông Min Zin trước chuyến thăm dự kiến của ông Tập vào ngày 24 tháng 9. Bộ Ngoại giao cho biết trong một tuyên bố hôm 20/6 rằng Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã xác định "ông Min Zin bị giam giữ bất hợp pháp tại Trung Quốc, đây là kết quả sau khi xem xét toàn diện các tình huống liên quan". Bộ Ngoại giao cũng kêu gọi Trung Quốc trả tự do cho các công dân Mỹ khác đang bị nước này giam giữ. Ngoài ông Min Zin, nhà địa chấn học gốc Hoa người Mỹ Youlin Chen đến từ Boston cũng bị Trung Quốc giam giữ. Mỹ cho rằng các cáo buộc chống lại ông là vô căn cứ và trước đó đã tuyên bố ông bị giam giữ bất hợp pháp. Vợ của ông Chen, bà Yufang Rong, đã đưa ra một tuyên bố riêng, lưu ý rằng việc xác định này cho thấy chính quyền Trump đang ưu tiên tự do cho những người bị giam giữ này. Các nhóm nhân quyền cho biết số lượng người Mỹ bị Trung Quốc giam giữ bất hợp pháp dao động từ hơn chục đến hàng trăm người, bao gồm cả những người bị cấm xuất cảnh bằng các biện pháp cưỡng chế. Tuy nhiên, Trung Quốc tuyên bố tất cả các vụ án đều được xử lý theo pháp luật và không có việc giam giữ bất hợp pháp. Theo một quan chức, trước khi bị bắt, ông Min Zin sống ở Thái Lan và cũng từng sống ở Mỹ và Myanmar. Ông có thị thực Trung Quốc hợp lệ và trước đây đã từng tham dự các hội nghị học thuật tại Trung Quốc. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao nêu rõ ông Min Zin được chính phủ Trung Quốc mời tham dự một hội nghị học thuật tại Côn Minh và đã đến Vân Nam vào ngày 3 tháng 6. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao chỉ ra rằng ông Min Zin đã bị giam giữ ngay tại sân bay và đã bị "thẩm vấn, cô lập và giam giữ nhiều lần" trong gần 11 tuần. Quan chức này nói với Reuters hôm 20/6: "Một phút trước, đồng nghiệp và gia đình vẫn đang nói chuyện với ông ấy qua điện thoại, thảo luận về thời gian đến và kế hoạch ở Trung Quốc; phút tiếp theo, ông ấy bỗng nhiên mất liên lạc. Suốt 48 giờ, người thân của ông ấy không biết ông ấy đã đi đâu, liệu ông ấy còn sống hay đã chết, hay ai đã đưa ông ấy đi." Cuối cùng, chính quyền Vân Nam đã thông báo cho Đại sứ quán Hoa Kỳ, nói rằng ông Min Zin đang bị điều tra hình sự vì "gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia (Trung Quốc)". Các nhà hoạt động nhân quyền cho rằng Trung Quốc từ lâu đã thực hiện "ngoại giao con tin", giam giữ người nước ngoài, bao gồm cả người Mỹ, để đổi lấy lợi thế trong quan hệ song phương. Những người ủng hộ ông Min Zin, bao gồm cả một số cựu quan chức chính quyền Trump, đã kiến nghị lên Tổng thống Trump, kêu gọi ông nêu vấn đề này với phía Trung Quốc. Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao lưu ý: "Vụ việc của ông Min Zin đã gây lo ngại nghiêm trọng cho các học giả khác, những người lo sợ mình có thể bị Trung Quốc dụ dỗ và giam giữ." Vào tháng 6, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã xác nhận việc bắt giữ hình sự ông Min Zin, nói rằng ông bị nghi ngờ hoạt động gián điệp và gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia Trung Quốc. Ông Min Zin trước đây là một nhà hoạt động sinh viên, từng tham gia phong trào dân chủ năm 1988 ở Myanmar, và cũng từng học ngành khoa học chính trị tại Đại học California, Berkeley. Ông cũng đồng sáng lập Viện Chiến lược và Chính sách (ISP-M), một viện nghiên cứu ban đầu đặt tại Myanmar, đã chuyển ra nước ngoài sau cuộc đảo chính quân sự năm 2021 lật đổ chính phủ dân cử do người đoạt giải Nobel Hòa bình Aung San Suu Kyi lãnh đạo. Trung Quốc đã công khai ủng hộ chính phủ mới của Myanmar. (Biên tập viên: Lưu Hướng Hoa)